Arsa payına göre aidat hesaplama
Tapudaki arsa payı kesrinden dairenin gider payına adım adım: payda farklı olduğunda ne yapılır, dükkân ve çatı katı için örnek hesap tablosu.
Arsa payı, tapuda her bağımsız bölümün ana taşınmazdaki ortaklık oranını gösteren kesirdir: 24/480, 36/1200 gibi. Gider dağıtımında bu kesir doğrudan oran olarak kullanılır. Pratikte iki zorluk çıkar: paydaların farklı yazılmış olması ve küsurat.
Adım 1: Tapu kayıtlarını toplamak
Her bağımsız bölümün tapusundaki arsa payını bir listeye yazın. Bazı binalarda paydalar aynıdır (hepsi /480), bazılarında sonradan yapılan değişikliklerle farklılaşmıştır.
Adım 2: Paydaları eşitlemek
Örneğin bir bölüm 12/240, diğeri 30/480 yazılmışsa ilkini 24/480'e çevirin. Hepsinin payları toplandığında paydaya eşit olmalıdır. Toplam tutmuyorsa ya bir bölüm eksik yazılmıştır ya da tapuda hata vardır; dağıtıma başlamadan bunu netleştirin.
Adım 3: Bir payın değeri
Gider tutarını toplam paya bölün. Örnek: çatı onarımı 96.000 TL, payda 480.
96.000 ÷ 480 = 200 TL (bir arsa payının karşılığı)
Adım 4: Bölüm payları
| Bölüm | Arsa payı | Hesap | Tutar |
|---|---|---|---|
| Zemin kat dükkân | 48/480 | 48 × 200 | 9.600 TL |
| 1. kat daireler (4 adet) | 30/480 | 30 × 200 | 6.000 TL |
| 2-4. kat daireler (12 adet) | 22/480 | 22 × 200 | 4.400 TL |
| Çatı dubleks | 48/480 | 48 × 200 | 9.600 TL |
Kontrol: 48 + 4×30 + 12×22 + 48 = 480 ve 9.600 + 24.000 + 52.800 + 9.600 = 96.000 TL. Paylar paydaya, tutarlar faturaya eşit.
Toplam tutmazsa
Listeyi topladığınızda 482 çıktığını düşünün. Bu durumda bir bölümün payı yanlış okunmuştur ya da tapuda düzeltme yapılmıştır. Bir payın değerini 96.000 ÷ 482 ile hesaplayıp devam etmek kâğıt üzerinde toplamı tutturur ama her bölüme tapudakinden farklı oran uygular. Doğrusu, hatalı kaydı bulmadan dağıtım yapmamaktır.
Küsurat
Bir pay 153,846... TL gibi kesirli çıktığında her bölümü ayrı ayrı yuvarlamak toplamı birkaç kuruş şaşırır. Doğru yöntem küsuratı en büyük olan bölümlerden başlayarak kuruşları dağıtmaktır; böylece toplam her zaman fatura tutarına eşit kalır.
Arsa payı ne zaman adil değildir?
Arsa payı inşaat sırasında belirlenir ve bazen dairenin bugünkü kullanımını yansıtmaz. Sık kullanılan bir çözüm, onarım ve sigorta gibi giderleri arsa payıyla, günlük işletme giderlerini ise metrekare ya da eşit bölmektir. Hangi giderin nasıl bölüneceği yönetim planına bağlıdır.